खरंच स्त्रीजन्म हा शाप वाटतो

१४ जुलै १९९७ ला समाजाच्या रीतीरिवाजाप्रमाणे संजयशी माझे लग्न लागले. बालपण ही संपले नव्हते. तोपर्यंतच आयुष्याच्या होळीला सुरुवात झाली. मुलीने लहानाचे मोठे व्हायचे आईवडिलांच्यात आणि लग्नानंतर नवऱ्याच्या घरात प्रवेश करायचा ते मेल्यानंतरच तेथून बाहेर पडायचे ही आमची भारतीय संस्कृती किंवा आमच्या खानदानी घराण्याचे संस्कार असतात. शिक्षण अपुरे असते. सासरी कितीही त्रास झाला तरी स्त्री निर्णय घेऊ शकत नाही. सासरच्या लोकांशी तडजोड करून जीवनाची होरपळ सहन करायची. जेव्हा पुरुषाची बायको मरते तेव्हा तो दुसरं लग्न करून चांगलं जीवन जगतो. पण जेव्हा स्त्री विधवा होते तेव्हा मात्र स्त्रीचे जगणे हिरावून घेतले जाते.

संजय रिक्षा चालवत होते. सासरे शिक्षक. सुशिक्षित कुटुंब होते. कोणाला स्वप्नातही वाटणार नाही की हे लोक वाईट वृत्तीचे असतील.
नवीन संसार सुरू झाला. इतर मुलींसारखे सुख-समाधान काहीच मिळाले नाही. माझी सासरी कसलीच हौस झाली नाही. संजयना सगळी व्यसनं होती. त्यांच्या आईवडिलांना कल्पना असूनही माझी स्वप्न उद्ध्वस्त करून संजयशी लग्न केले. माझ्या वडीलांनी घातलेले मंगळसूत्र सासूबाइंर्नी लग्नानंतर एक महिन्यांनी गहाण ठेवले. तोपर्यंत संजयचे आजारपण सुरू झाले होते. मी संजयची सेवा करायची. सासूबाई संजयना दवाखान्यात घेऊन जायच्या. चुकूनही मला संजयबरोबर दवाखान्यात नेले नाही. माझ्या सासूबाइंर्नी स्वत:च्या मुलीचे लग्न करताना जावयाची रक्त तपासणी केली व मग लग्न केले. नणंदबाई शिक्षिका असल्यामुळे त्या नवऱ्याच्या घरी नांदायला जात नव्हत्या. त्यांचे पती आमच्या सासरी नांदायला येत होते.

माझे आईवडील खेेडेगावातील व अशिक्षित. लग्नाला पवित्र बंधन मानणारे. सासूसासरे मात्र सुशिक्षित. त्यांच्या स्वार्थाने त्यांनी माझ्या आयुष्याची राखरांगोळी केली. हळूहळू संजयचे आजारपण वाढतच होते. संजयचा आजार माझ्यापासून लपवून ठेवला होता. रात्रंदिवस संजयची सेवा करायची, घरातील धुणी-भांडी करायची. सासरी सर्व बाजूंनी त्रासच व्हायचा. संजयना जगातील सगळी व्यसनं होती. त्यांना माझी कधीच पर्वा नव्हती. मला दु:ख देताना त्यांना काहीच वाटत नव्हते. डॉक्टरांकडे संजयच्या मानेतील गाठीचे ऑपरेशन झाले. तरीही सासूबाइंर्नी मला संजयचा आजार सांगितला नाही. मला अंधारात ठेवून माझं आयुष्य उध्वस्त करीत होत्या. शेवटी सासूबाइंर्नी संजयला टी.बी. झालाय असे खोटेच सांगितले. लग्नाला एक वर्ष झाल्यानंतर आमचे चोरून संबंध आले व मला दिवस गेले. सासरी माझा एक दिवसही न रडता गेला नाही. संजय दारू पिऊन आल्यानंतर एकदा भांडण लागले. त्यांच्या वडिलांनी मला थोबाडीत मारल्या. तरीही तडजोड करून तेथेच राहिले. सासरी त्रास सहन होईना म्हणून माहेरी आले. तर माझ्या वडिलांनी मला घरी घेतले नाही. मला दिवस गेले म्हणून छळ चालूच होता. आम्हाला वेगळे ठेवले. संजयनी माझी कधीच काळजी घेतली नाही. ते आजारी असताना मला दिवस गेले होते. रक्त तपासणी, सोनाग्राफी काहीच वेळेवर केले नाही.

माझे वडील मला कराडला भेटायला यायचे. काही वेळेस पैसे ठेवून जात होते. मला त्याचा काहीच उपयोग होत नव्हता.
अशा सगळया त्रासात ४ एप्रिल ९९ला कृष्णा हॉस्पिटलमध्ये मी बाळाला जन्म दिला. तेव्हा माझ्या डोळयात सुखी संसाराचे स्वप्न उभे राहिले. डॉक्टरांनी बाळाला अंगावरचे दूध पाजू नका असे सांगितले. आईचे दूध बाळाचे अनेक रोगापासून संरक्षण करते. सासरच्या स्वार्थाने आमचे जगणेसुद्धा हिरावून घेतले. बाळ घरी घेऊन आल्यानंतर समाजातील प्रतिष्ठा जपण्यासाठी आम्हाला एकत्र केले. आमची भांडी वेगळी ठेवली.

सासूबाइंर्नी माझ्या आयुष्याचा विचार केला नाही. जन्माला आलेल्या निष्पाप जिवाला वेदनाच दिल्या. शेजारच्या काही बायका बोलावून मी बाळाचे बारसे केले. मी बाळाचे नाव र्`शुभम' ठेवले. तीन महिन्यातच बाळाला जुलाब झाले. त्यातच बाळ वारले. नियतीने माझे बाळाचे सुख हिरावून घेतले. सासूबाइंर्नी संजयना वेगळया रूममध्ये टाकले. रात्रंदिवस मी सेवा करत होते संजयची. शुभम् वारल्यानंतर संजय एक वर्ष एक महिना होते.
संजयची मी शेवटच्या क्षणापर्यंत सेवा केली. ते म्हणाले,`` वैशाली, मी तुला एवढा त्रास दिला तरीही तू मला सोडून गेली नाहीस. आईवडीलांसाठी मी तुझ्याशी लग्न केले. आपल्या आयुष्यात जे काही घडले ते तू विसरून जा. व्यवस्थित जग. अन्याय कधी कोणाचा सहन करू नको. माझे चुकले.'' असे म्हणून ते मोकळे झाले. माझे जीवन मात्र उद्ध्वस्त झाले.

संजय गेल्यानंतर मला माहेरी आणले गेले ते परत सासरी नेले नाही. दवाखान्यात माझी रक्त तपासणी केली तर मला एचआयव्हीचा बोनस मिळाला होता. बालपणही संपले नव्हते. तोपर्यंत इतक्या वेदना संजय देऊन गेले. `एचआयव्ही पॉझिटिव्ह विधवा' म्हणून समाजात खूप होरपळ झाली. माझी सासरी राहायची इच्छा होती. मी कराडला गेले. सासूबाइंर्नी मला सासरी ठेवून तर घेतले नाहीच उलट आमच्या लग्नातील फोटो गायब केले होते.
२००१ मध्ये माझी केससाठी धडपड सुरू झाली. सुरुवातीला माझ्याकडे `एचआयव्ही' बोनस होता. कारण रिक्षा सासूबाइंर्नी विकून टाकली होती. माहेरी आईवडील अशिक्षित म्हणून सतत मनाची घुसमट झाली. वेगळेपण, शरीराच्या वेदना त्यातूनच लेखन करत होते. दुसऱ्याची मशीन आणून शिलाई करीत होते व मुलींना शिवणकाम शिकवत होते. केससाठी लढाई सुरू होती. कोर्टात संघर्ष सुरू झाला. प्रत्येक वर्तमानपत्रात केसची बातमी येत होती. त्यातूनच पोलीस टाईम्सला २००१ मध्ये माझी मुलाखत आली होती. तेव्हा जगाच्या कानाकोपऱ्यात मी पोहोचले. अनेक लोक मला भेटले. त्यातून मला लेखनाचा भाग म्हणून व्याख्यानाची संधी मिळाली. माझे आईवडील अडाणी असल्यामुळे मला जेवणाची भांडी वेगळी होती. माझ्या वेदनांना नशीब हेच लेबल होते. एकापाठोपाठ एक असे व्याख्यानांचे कार्यक्रम व्हायला लागले. जगण्यातील आनंद होरपळलेल्या आयुष्यात केव्हाच संपला होता. तरीही मला ज्या वेदना होतात तशा वेदना इतरांच्या वाट्याला येऊ नये म्हणून मी ्रप्रामाणिकपणे बोलत राहिले.

काही कार्यक्रम झाल्यानंतर इंद्रजित देशमुखसाहेब मला भेटायला आले. खूप समाधान वाटले. त्यानंतर सुनिताताई शिंदे यासुद्धा मला घरी भेटायला आल्या. पुन्हा संघटनेच्या महिला मेळाव्यात व्याख्यानासाठी मला बोलावले होते. मी नेहमीच माणुसकीने वागले. कार्यक्रमात बोलल्यानंतर संघटनेत माझे कौतुक केले. मी एचआयव्ही पॉझिटिव्ह असताना तात्पुरती सहानुभूती दाखवली. माझ्यासाठी संघटनेत काहीच केले नाही तरीही मी संघटनेला माझे घर मानत होते. मला कितीही वेदना झाल्या तरी मी त्यांच्याकडे काहीच मागितले नाही.

राजीवभाई दीक्षित एकदा कार्वेला आले होते. तेव्हा सचिनदादांनी मला कार्वेला बोलावले होते. इंदापूर गलांडवाडीचे काही कार्यकर्ते कार्वेला आले होते. गलांडवाडीच्या पारायणात मला व्याख्यानाला बोलावले होते. गलांडवाडीतून फिरून आल्यानंतर मला प्रसन्न वाटले. कार्यक्रमानंतर सुवर्णाताइंर्कडे मी मुक्काम केला. यापूर्वी माझा मुक्काम कुठेच झाला नव्हता. मी एचआयव्ही पॉझिटिव्ह असताना मला त्यांचे कपडे वापरायला दिले.
मी माझे काम करते व पुढे चालत राहते. पहिल्या भेटीपासून मी गलांडवाडीवर खूप प्रेम केले. मी एचआयव्ही पॉझिटिव्ह असताना त्यांनी माझ्यात भेदभाव केला नाही. मला कितीही वेदना झाल्या तरी सुवर्णाताइंर्कडे विसरल्या जात होत्या. मला नेहमी वाटायचे प्रतापदादा, सुवर्णाताई माझ्या आयुष्याच्या शेवटच्या क्षणापर्यंत मला कधीही अंतर देणार नाहीत.

सुवर्णाताइंर्च्या सांगण्यावरून मी पुण्यात रामभाऊंची मदत घेतली. रामभाऊंचे वागणे व कळत न कळत सुवर्णाताइंर्च्या काही चुका. काही गोष्टी मला पटत नव्हत्या. सुवर्णाताइंर्च्या आयुष्यात रामभाऊंच्या मदतीचा दुष्परिणाम होऊ नये, म्हणून मी प्रतापदादांशी प्रामाणिकपणे बोलले. पण त्याचा उलटाच परिणाम झाला.

माझी नाती संघटनेत तुटली. माझी बाजू कोणीच जाणून घेतली नाही.. माझ्या दु:खी मनाला संघटनेत ज्या वेदना झाल्या त्या मी कधीच विसरू शकत नाही. संजयने मला खूपवेळा सांगितले होते, वैशाली तू भोळी आहेस. याचं प्रत्यंतर प्रतापदादा व सुवर्णाताइंर्बरेाबर राहताना आलं. माझ्या सासऱ्यांनी पैशाच्या जोरावर अनेक अडचणी आणल्या. संजयकडून माझे आयुष्य उद्ध्वस्त केले. तरीही अनेक अडचणींवर मात करून मी सहा वर्षे संघर्ष केला. २००६मध्ये माझ्या केसचा निकाल लागला. चौघांना सहा महिने शिक्षा व १ हजार रुपये दंड अशी शिक्षा झाली. माझ्या आयुष्याच्या होळीच्या मानाने शिंदे परिवाराला सहा महिने शिक्षा ही काहीच नाही.

२०००सालापासून आजपर्यंतचा एक एक क्षण मी कसा जगले हे माझे मलाच माहिती.एच.आय.व्ही. पॉझिटिव्ह लोकांना समाज वाळीत टाकतो. संघर्ष घरापासून समाजापर्यंत अनेक ठिकाणी करावा लागतो. खरंच स्त्री जन्म शाप वाटतो. स्त्रीला प्रत्येक क्षणाला परीक्षा द्यावी लागते. कार्यक्रमाच्या निमित्ताने लोक मानधनामध्ये भ्रष्टाचार करतात. एकटेपणापेक्षा एच.आय.व्ही पॉझिटिव्ह विधवा म्हणून जगताना खूप त्रास होतो. पूर्वीची स्त्री सती जाऊन एकदा मरत होती. आम्ही मात्र क्षणाक्षणाला मरतो.