ऑलिफिया फजलबॉय

आयुष्यात सर्वांच्याच वाट्याला सदैव फुलं येत नाहीत. काटेही येतात. आयुष्यात सर्वांच्याच वाट्याला सदैव गोड, मधुर स्वादाची फळं येत नाहीत. आंबट लिंबंही पदरात पडतात.
पण लिंबंच वाट्याला आली असली तरी त्याचं मधुर स्वादाचं सरबत बनवणं तर तुमच्या हातात असतं? हीच जीवनधारणा आहे अॅलिफिया फजलबॉय या १९९७ च्या लीला फेलोची.
अॅलिफियाच्या वाट्याला आयुष्यात अनेक अडचणी आल्या, अनेक अभाव आले, पण त्यांनी खचून न जाण्याची शिकवण तिला तिच्या घरातूनच मिळाली. तिच्या वडिलांच्या वाट्याला आयुष्यात अंधत्वाचं दान पडलं होतं. आई घरातील एकटी कमावती माणूस होती, पण त्या दोघांनी, तिच्या आजीने सर्वांनीच आपल्या वागणुकीतून धीराने आयुष्याला पेलण्याचं, नेहमी सकारात्मक विचाराने आलेल्या प्रसंगाला तोलण्याचं उदाहरण घालून दिलं होतं. आई, वडील, आजी, भावंडं यांच्यात लहानपणापासून मनाने गुंतलेली अॅलिफियाही मजेत शाळेत जात होती. मध्यमवर्गीय कुटुंबातील ही मुलगी आयुष्यात कोणीतरी विशेष बनण्याची स्वप्नं पाहात होती. सेंट अॅन्स हायस्कूलमधलं शिक्षण पूर्ण झालं. वाडिया कॉलेजमधील दोन वर्षं पूर्ण झाली. बारावीनंतर पुढे काय? हा प्रश्न तिच्याही समोर होता. पालकांनी अमुकच करिअर निवड अशी कोणतीही सक्ती केली नाही. दबाव आणला नाही, तरी तिला याची जाणीव करून दिली की तिने केवळ तात्कालिक समाधान मिळेल अशा व्यवसायाचा विचार करू नये. तिला त्यात आयुष्यभर रस वाटला पाहिजे. सतत काहीतरी करायची उमेद वाटली पाहिजे.
अॅलिफियाला निर्णय घेणं सोपं नव्हतं. पण वयाच्या सोळाव्या वर्षीही अॅलिफियाजवळ एक शहाणी समज होती. ती निरनिराळया करिअर गाइडन्स सेमिनार्सना गेली. निरनिराळया व्यक्तींना भेटली. त्यात डॉक्टर्स, इंजिनिअर्स, बॉटनिस्टस्, शास्त्रज्ञ, अकाऊंटंट, शिक्षक, वकील असे विविध व्यावसायिक होते. ती चर्चा करून समजून घेत होती. ह्या तिच्या प्रयत्नात न्यूट्नीशिअन ही नवी शाखा तिच्या लक्षात आली. तिला त्यात खूपच रस वाटला. आणि मग आईवडील सांगतात म्हणून नाही, कुणी जवळच्या व्यक्तींनी केलंय म्हणून नाही तर स्वत:ला आवडली म्हणून तिने न्यूट्नीशिअन होण्याची करिअर निवडली. या करिअरमध्ये संशोधनाला वाव होता, परदेशी जाण्याची संधी होती. तिने एस.एन.डी.टी मधून डाएटिक्स अॅन्ड फूड सर्व्हिस मॅनेजमेंट ह्या कोर्सने करिअरची सुरुवात केली. तिथे पुढच्या अभ्यासाच्या दृष्टीने ग्रॅज्युअेशन पूर्ण करणं महत्त्वाचं होतं.
कॉलेजचं शिक्षण पूर्ण करताना तिला ही जाणीव होती की फक्त वर्गातलं शिक्षण पुरेसं नसतं. स्वत:मधला आत्मविश्वास वाढवण्यासाठी, कोणत्याही परिस्थितीला तोंड देण्याचं स्वत:मधलं धैर्य, साहस अजमावण्यासाठी बाहेरच्या मोकळया दुनियेतला वावर महत्त्वाचा असतो. तिने स्वत:ला अनेक एक्स्ट्न - करिक्युलर अॅक्टिव्हिटीजमध्ये झोकून दिलं. युथ फोरममध्ये स्वत:च्या वर्गाचंं प्रतिनिधित्व केलं. ती इंटरॅक्ट क्लब ऑफ पूना आणि रोटरॅक्ट क्लब ऑफ पूना अेअरपोर्ट यांची मेंबर आणि सेक्रेटरी म्हणून काम करत होती. क्लबच्या माध्यमातून लोकांना मदत करण्यात पुढाकार घेत होती. तिच्यात त्यामुळे आपोआप नेतेपणाचे गुण विकसित होत होते.
तिचं वक्तृत्व चांगलं होतं. तिला क्रॅन्सरग्रस्तांना मदत करण्याच्या कामात, एड्सग्रस्त लोकांना मदत करणाऱ्या `नारी' संस्थेच्या कामात भाग घेण्याची संधी मिळाली. गॅ्रज्युअेशन बरोबर तिचं व्यक्तिमत्त्व विकसित होत होतं.
तिला अजून खूप पल्ला गाठायचा होता. त्यासाठी पोस्ट ग्रॅज्युअेशन करायला हवं होतं. पण ते तिला स्वत:च्या हिमतीवर करायचं होतं.
आणि इथे तिला त्यासाठी लीला पूनावाला फाउंडेशनने एकदम हात दिला. ह्या वीस वर्षांच्या युवतीची जिद्द, पुढे स्वत:च्या हिंमतीवर काही करण्याची इच्छा, समाजाबद्दलची आस्था ह्या सगळयांमुळे तिची `लीला फेलो' म्हणून निवड झाली. न्यूयॉर्कमध्ये जाऊन स्पोर्ट सायन्स अॅन्ड न्यूटि्न्शन मधील पोस्ट ग्रॅज्युअेट डिप्लोमा तिने केला. आणि तिची ह्या क्षेत्रातील घोडदौड चालूच आहे. तिचे मध्यंतरी लग्न झाले आहे. पण त्याचा तिच्या करिअरवर परिणाम झालेला
नाही. तिने नवनवीन शिकण्याची प्रत्येक संधी घेतली. नवीन कामाची प्रत्येक संधी घेतली. अलीकडेच तिने लाँग आयलंड युनिव्हर्सिटी न्यूयॉर्कचा मास्टर्स प्रोग्रॅम पूर्ण केला. ह्यामध्ये तिथे विविध प्रकल्पांत काम केले. न्यूयॉर्कच्या ऋळीश ऊशिीं. च्या व्यक्तींच्या आरोग्यदायी सवयी आणि खाण्याच्या पद्धती यावर तिने प्रबंध सादर केला. तो तिचा `पायलट स्टडी' म्हणतात तसा होता, त्यामुळे संशोधनाच्या असंख्य वाटा खुल्या झाल्या. वेट मॅनेजमेंट अॅन्ड्नेकोनॉलॉजी आणि संलग्न समस्या, अशा इतर कितीतरी प्रकल्पांत तिचा संशोधनात सहभाग होता. सकाळी साडे पाच वाजता तिचा दिवस सुरू व्हायचा, दिवसभर काम काम आणि काम, बारा बारा तासाच्या शिफ्टमध्ये काम, दिवसात तेरा स्वयंपाकघरं आणि एकशेदहा पेशंट्स हे रुटीन काम करून त्याशिवाय ती बाहेरही काम करे. तो कामाचा झपाटा, त्यात झोकून देणं एकीकडे खूप दमवणारं पण मनाला समाधान देणारंही होतं. ह्या सगळयाचं तिला योग्य बक्षीस मिळालं. तिला युनिव्हर्सिटीचं गॅ्रज्युअेट अॅक्रॅडेमिक परफॉर्मन्स अॅवार्ड (ऋअझअ) मिळालं. मे २००४ मध्ये `डीन्स अॅवार्ड फॉर अॅक्रॅडेमिक अेक्सलन्स' ही मिळालं.
हा सगळा तिचा प्रवास दिसतो तितका सहज झालेला नाही. तिच्या वाट्याला आंबट लिंबंच होती. तिने आपल्या आप्तमित्रांच्या मदतीने, स्वत:च्या सकारात्मक विचाराने त्याचं मधुर आयुष्यात रूपांतर केलं.
लीला पूनावाला फाउंडेशनचं शिक्षणासाठी अॅवार्ड मिळणं ही गोष्ट तिच्या स्वप्नपूर्तीच्या दृष्टीने एक महत्त्वाचा टप्पा होता. ती सुखावली होती. पण दुर्दैव दबा धरून बसलेलं असतं. हे अॅवार्ड मिळालं आणि पुढच्याच वर्षी दुसरे दिवशी तिच्या प्रिय भावाचं लग्न होतं त्याच्या आदल्या दिवशी ऑगस्ट १९९८ मध्ये एका रिक्षाच्या अपघातात ही जायबंदी झाली. तीन महिने अंथरुणावर. चेहऱ्यावर सर्जरी झालेली. पण ती त्यातून बाहेर आली. निग्रहाने बाहेर पडली. आयुष्यभर अंधपण सांभाळलेले वडील, उमेद न हरता ठाम उभी राहिलेली आई आणि आजी अशा कुटुंबाचा वारसा घेऊन आलेली ही मुलगी होती. तिला सगळयांकडून जो धीर मिळाला, प्रेम मिळालं त्यातून ती हेच शिकली की आपली स्वप्नं आपल्याला साद घालताहेत. तेव्हा उठलं पाहिजे.
इथे तिला लीला पूनावाला यांच ट्न्स्टच्या अध्यक्ष या पदाच्या पलीकडचं रूप दिसलं. त्यांनी तिची नुसती विचारपूस केली नाही तर वैयक्तिकरित्या आर्थिक मदतीचा हात पुढे केला. लीला पूनावाला फाउंडेशन हे एक कुटुंब असल्याचा प्रत्यय येऊन अॅलिफिया सद्गदित झाली.
या अपघाताने तिला जे जग दाखवलं त्यामुळे तिची देवावरची श्रद्धा दृढ झाली. छोट्या छोट्या गोष्टींबद्दल तिचं मन अधिक संवेदनशील बनलं. जे स्वत: जवळ आहे त्याबद्दल परमेश्वराचे आभार मानून जे गेलं त्याची खंत न करता भविष्यावर त्याची छाया पडू न देता चालायला हवं. ती म्हणते की यशासाठी पाठिंबा महत्त्वाचा आहे तितकीच तुमची तीव्र इच्छाशक्तीही. मग अनेक चांगल्या गोष्टी तुमची वाट पाहात असतात.
तिच्याबाबतही हे अक्षरश: खरं ठरलं. जिद्द गोळा करून तिने कामाला सुरुवात केली. अभ्यासाला सुरुवात केली. आपल्या करिअरबद्दल समाधानाचं पुरेपूर माप तर तिच्या पदरात पडलंच पण अेजाज सिद्दीकी उर्फ मुस्तफासारखा जोडीदारही तिला लाभला. तुझी स्वप्नं ती माझीही आहेत हे त्याचं आश्वासन त्याने पाळलं.
तिच्या अभ्यासात, कामात तो नेहमीच प्रोत्साहन देतो. आज त्या दोघांच्या सहजीवनात त्यांच्या छोट्या बाळाचा ताहेरचाही प्रवेश झालेला आहे. आई, वडील, भाऊ, सासू, सासरे, मैत्रिणी, शिक्षक प्रत्येकाने कोणता ना कोणता आनंद तिच्या जीवनात दिलाय.
श्रीमती पूनावाला आणि त्यांचा ट्न्स्ट याविषयी तर ती अतिशय कृतज्ञ आहे. त्यांनी तिच्या आयुष्याच्या उभारणीत योग्य वेळ ठाम आधार दिला आणि प्रेरणा दिली. स्वप्नं सत्यात उतरवण्याची आर्थिक आणि मानसिक उमेद उभी केली. तिच्या कामाबद्दल आज ती समाधानी आहे. कामावर निष्ठा ठेवून प्रेमाने आपलं काम करणारे लोक ज्यांच्यासाठी काम करतात त्यांच्या हृदयापर्यंत पोचतात आणि परिवर्तन घडवतात. आपण तसं काम करतो, करू शकतो हे समाधान अॅलिफियाला मिळतं हे ती नम्रपणाने सांगते.
आज इतर लीला फेलोना तिने जे सांगितले आहे ते सर्व तरुणांनीही लक्षात घेण्यासारखं आहे. ती म्हणते, ``आज तुम्ही जे काही आहात त्याबद्दल अभिमान बाळगा. लीला पूनावाला फाउंडेशन फेलोशिपने जी देणगी दिली आहे त्याचे मूल्य ओळखा, जाणा. त्याचा काळजीपूर्वक वापर करा, इतरांनाही त्याचा लाभ मिळू दे. आपल्याला जे मिळाले आहे ते इतरांबरोबर वाटण्यामुळेच तुम्ही वाढता, नवनवी क्षितिजे जवळ करता.
कोणत्याही अडचणींना ताठपणे सामोरं जाणाऱ्या अॅलिफियाचं हेच सांगणं आहे की आयुष्यातल्या अभावांकडे पाहून आंबट तोंड करू नका. शेवटी आयुष्य ही तुम्हांला मिळालेली देणगी आहे. इच्छाशक्ती, कठोर परिश्रम यांच्या जोरावर मनापासून जगा, आयुष्यावर प्रेम करा. त्याची जी केव्हा फळं मिळतील ती मधुरच असतील.
- आशा साठे, पुणे